Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Poznań.

Poznań
Herb Poznania Flaga Poznania
Województwo	wielkopolskie
Powiat	miasto na prawach powiatu
Gmina • rodzaj	Poznań miejska
Założono	VIII wiek
Prawa miejskie	1253
Prezydent miasta	Ryszard Grobelny
Powierzchnia	261,85 km²
Położenie (zasięg)	52°17'34"N - 52°30'27"N 16°44'08"E - 17°04'28"E[1]
Wysokość	60-154 m n.p.m.
Ludność (31.12.2009) • liczba • gęstość • aglomeracja	554 221 2 123,4 os./km² ok. 943 700[2]
Strefa numeracyjna	+48 61
Kod pocztowy	60-001 do 61-890
Tablice rejestracyjne	PO
Położenie na mapie Polski Poznań
52°24'24″N 16°55'25″E / 52.40667, 16.92361Na mapach: 52°24'24″N 16°55'25″E / 52.40667, 16.92361
TERC (TERYT)	3064011
SIMC	0969400
Hasło promocyjne: POZnan* *Miasto know-how
Urząd miejski plac Kolegiacki 17 61-841 Poznań
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Hasło Poznań w Wikisłowniku
Strona internetowa miasta

Poznań (łac. Posnania^[3], niem. Posen, jidysz פּױזן Pojzn, ros. - Познань) – jedno z najstarszych i największych polskich miast, położone nad rzekami Wartą i Cybiną, na Pojezierzu Wielkopolskim. Stolica Wielkopolski i województwa wielkopolskiego. W obrębie miasta znajduje się duży węzeł drogowy i kolejowy oraz międzynarodowy port lotniczy Ławica. Piąte pod względem liczby ludności miasto w Polsce i szóste pod względem powierzchni.

Według danych z 31 grudnia 2009 roku, miasto miało 554 221 mieszkańców^[4]..

Poznań był jednym z ośrodków stołecznych i religijnych państwa Piastów w X i XI wieku, w przeszłości pełnił funkcję stolicy państwa oraz siedziby władców^[5]. W 2008 roku Poznań - historyczny zespół miasta uznano za pomnik historii^[6]. W poznańskiej Katedrze położonej na wyspie Ostrów Tumski pochowani są pierwsi władcy Polski: Mieszko I oraz Bolesław Chrobry.

Obecnie Poznań to duży ośrodek gospodarczy, akademicki naukowy i kulturalny. Duży ośrodek przemysłu (Poznański Okręg Przemysłowy) i usług, miejsce najstarszych i największych w Polsce, corocznych Międzynarodowych Targów Poznańskich. Według zewnętrznych ocen przeprowadzonych przez agencję ratingową Moody's Investors Service, pod względem wiarygodności dla inwestorów nieznacznie ustępuje znacznie większej Warszawie^[7]. Siedziba kurii archidiecezji poznańskiej.

W Poznaniu działa 8 państwowych szkół wyższych (w tym 4 uniwersytety:Uniwersytet Medyczny,Uniwersytet Przyrodniczy,Uniwersytet Adama Mickiewicza,Uniwersytet Ekonomiczny i 17 uczelni prywatnych, kształcących łącznie blisko 133 tys. studentów. Na 1000 mieszkańców przypada 221 studentów – wśród dużych polskich miast Poznań zajmuje pod tym względem 1. miejsce^[8].

Miasto nazywane jest również w przewodnikach turystycznych "muzyczną stolicą Polski"^[9] z powodu działających tutaj chórów chłopięcych i męskich, organizowanym co 5 lat konkursom skrzypcowym oraz lutniczym im. Henryka Wieniawskiego, a także dzięki działalności Orkiestry Kameralnej Polskiego Radia "Amadeus" pod dyrekcją Agnieszki Duczmal, opery i Polskiego Teatru Tańca.

Miasto jest silnie powiązane komunikacyjnie i ekonomicznie z otaczającymi je gminami powiatu poznańskiego tworzącymi aglomerację poznańską (ze wspólną infrastrukturą np. wodociągami).

Poznań, według przygotowanego w czerwcu 2009 roku przez redakcję tygodnika Przekrój rankingu, jest najlepszym do życia miastem w Polsce^[10]. W 2009 roku Poznań wystartował w konkursie o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2016.

2 Położenie

Stare miasto

Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosi 261,85 km²^[11]. Poznań znajduje się w środkowo-zachodniej Polsce, w środkowej części województwa wielkopolskiego. Miasto położone jest na obszarze trzech mezoregionów fizjograficznych tj. zachodnia część na Pojezierzu Poznańskim, wschodnia na Równinie Wrzesińskiej, a najstarsza część miasta znajduje się na dnie zorientowanego wzdłuż osi północ-południe Poznańskiego Przełomu Warty. Te 3 obszary są częściami makroregionu Pojezierze Wielkopolskie.

Rozciągłość granic administracyjnych Poznania na osi północ-południe wynosi ok. 23 km, a na osi wschód-zachód ok. 24 km^[12]. Poznań stanowi centralną cześć aglomeracji poznańskiej. Miasto graniczy z 11 innymi gminami, które należą do powiatu poznańskiego. Bezpośrednio graniczy z dwoma innymi miastami tj. z Luboniem i Swarzędzem.

Miasto jest położone w dolinie Warty, a także w dolinach mniejszych cieków jak: Bogdanki, Cybiny i Głównej.

Poznań jest uznawany za historyczną stolicę Wielkopolski.

2 Środowisko naturalne

Warta przy niskim stanie

2 Ukształtowanie terenu

 Osobny artykuł: Geomorfologia Poznania.

Ponad 58% obszaru Poznania znajduje się na terenach wysoczyznowych, położonych powyżej 80 m n.p.m. Około 35% powierzchni na wyższych terasach rzecznych oraz w obrębie rynien glacjalnych, a ok. 7% na terasie zalewowej doliny Warty. Najwyżej położonym punktem na terenie miasta jest Góra Moraska (154 m n.p.m.), która znajduje się w jego północnej części. Najniższej położnym obszarem jest dolina Warty (60 m n.p.m.). Teren Poznania i jego okolic charakteryzuje się rzeźbą pochodzenia polodowcowego. W rejonie Poznania przeważają gleby piaszczyste i gliniasto-piaszczyste^[14].

2 Stosunki wodne

Zachodni kraniec Jeziora Maltańskiego (2007 r.)

Poznań położony jest w zlewni Warty i jej dopływów: Bogdanki, Cybiny, Głównej, Kopli, Strumienia Junikowskiego i Różanego Potoku.

Miasto posiada kilka większych jezior oraz kilkadziesiąt mniejszych zbiorników wodnych, zarówno pochodzenia naturalnego, jak i utworzonych sztucznie na terenach rekreacyjnych. Naturalne jeziora polodowcowe to Jezioro Kierskie i Strzeszyńskie, natomiast największymi zbiornikami sztucznymi są: w dolinie Bogdanki – Rusałka, na rzece Cybinie – Jezioro Maltańskie, stawy: Olszak, Browarny, Młyński i Antoninek, w zlewni rzeki Głównej – staw Kajka, a w dolinie Strumienia Junikowskiego – Staw Baczkowski, Staw Rozlany, Stara Baba, Staw Kachlarski, Głęboki Dół. Kilka mniejszych zbiorników istnieje także w zlewniach potoku Czapnicy i Różanego Potoku, a także w Dębinie. Duża liczba stawów znajduje się także na obszarach parkowych (np. w Parku Sołackim, w Nowym Zoo)^[15].

Na obszarze Poznania silnie zmieniono sieć hydrograficzną. Nie tylko zredukowano liczbę odnóg Warty, ale również zasypywano małe cieki, a niektóre jak dolny bieg Bogdanki, Segankę czy Wierzbak wprowadzono do miejskiej kanalizacji. Mimo to dna dolin tych dopływów nadal stanowią tak kliny zieleni.

Na terenie Poznania znajdują się bogate zasoby wód podziemnych w warstwach trzecio- i czwartorzędowych oraz termalnych wód artezyjskich o temperaturze 45 °C–51 °C znajdujące się na głębokościach 1100–1300 m oraz termalnych wód bogatych w substancje mineralne o temperaturze 150 °C na głębokości 4000 m^[14].

2 Klimat

Poznań podlega pod przeważające wpływy mas powietrza polarno-morskiego napływającego znad Oceanu Atlantyckiego. Znacznie mniejsze znaczenie mają masy powietrza polarno-kontynentalnego oraz zwrotnikowego. W rejonie Poznania najczęściej występują wiatry zachodnie o prędkościach od 2 do 10 m/s. Rejon Poznania należy do obszarów o najmniejszych opadach w Polsce^[14]. Na podstawie danych z lat 1971−2000 obliczono, że średnioroczna wysokość opadu atmosferycznego wynosi 634 mm, przy największym średniomiesięcznym opadzie w lipcu 76 mm. Najmniejsza średnia miesięczna temperatura powietrza w Poznaniu wynosi −1,0 °C dla stycznia. Najwyższa średnia miesięczna temperatura powietrza wynosi 18,2 °C dla lipca^[17].

Staw w kraterze w rezerwacie Meteoryt Morasko

2 Przyroda

Obszary mające znaczenie dla Wspólnoty: Biedrusko, Fortyfikacje w Poznaniu.

Przy północno-zachodnich obrzeżach miasta projektowany jest obszar specjalnej ochrony ptaków "Dolina Samicy", natomiast przy wschodniej części miasta specjalny obszar ochrony siedlisk "Dolina Cybiny".

Rezerwaty przyrody: Meteoryt Morasko, Żurawiniec

2 Toponimia

Logo miasta obowiązujące od roku 2009. Prezentacja przestrzenna na placu Wolności

Ratusz w Poznaniu

Koziołki na Ratuszu

Dla zachowania tradycji przy uroczystych okazjach używana jest nazwa Stołeczne Miasto Poznań^[18].

Poznań jako ośrodek życia politycznego jest jednym z pierwszych polskich miast odnotowanych na kartach historii. Są to, w związku z tym, że w owych czasach łacina była językiem używanym przez wykształconą część społeczeństwa, zapisy w formie zlatynizowanej. Pierwszy znany zapis znajduje się w w kronice Thietmara pod rokiem 970 w formie episcopus Posnaniensis. W tej samej kronice pod rokiem 1005 zaś znajdujemy określenie ab urbe Posnani^[19]. Jako nominativus Poznań pojawia się w 1236 jako Posnania i 1247 jako Poznania. Poza nimi można odnaleźć też zapisy z 1146 i 1244 w formie in Poznan, które pozwalają na wysnucie wniosku, że nazwa Poznań nie zmieniła się na przestrzeni dziejów.

Obecnie językoznawcy zgadzają się, że nazwa Poznań wywodzi się od imienia Poznan. Utworzono ją poprzez dodanie do imienia Poznana przyrostka -j, który jeszcze w czasach przedpiśmiennych zlał się z poprzedzającą go literą n zmiękczając ją do współczesnego ń.

O ile wyjaśnienie nazwy nie nastręcza naukowcom problemu to samo imię Poznan nie jest do końca jasne. Źródła historyczne nie dostarczają informacji o osobie, której imieniem nazwano gród nad Wartą. Nie jest też pewne, czy to słowiańskie imię wywodzące się od czasownika "poznać" należy do tzw. grupy imion imiesłowowych, takich jak Miłowan czy Biegan, czy też powstało jako skrócenie imienia dwuczłonowego np. Poznamir^[20].

Z nadaniem miastu nazwy Poznań wiąże się stare podanie, sięgające czasów powstania państwa polskiego. Wedle niego w okolicach Poznania osiedlił się Lech i jego drużyna, kilka lat po tym, jak rozstał się ze swoimi braćmi, Czechem i Rusem. Czech podążył na południe, Rus na wschód, Lech natomiast założył osadę w Gnieźnie (z czym również wiąże się legenda). Po kilku latach Rus i Czech postanowili odwiedzić brata i ze zbrojnymi orszakami wyruszyli na spotkanie. W tym samym czasie Lech polował w okolicach Gniezna i jego zbrojni przywieźli niepokojące wiadomości – na obrzeżach krainy zauważono obce wojska. Lech zwołał szybko tych, którzy brali udział w polowaniu i przygotowywał się do odparcia najeźdźców. Legenda głosi, że wojska Lecha, Czecha i Rusa ruszyły już do ataku, gdy nagle bracia jadący na czele krzyknęli "poznan!" rozpoznając się nawzajem. Lech, Czech i Rus zdążyli powstrzymać rozlew krwi a na cześć tego szczęśliwego zdarzenia wyprawili ucztę i na miejscu niedoszłej bitwy założyli osadę^{potrzebne źródło}

Legenda ta z pewnością nie tłumaczy prawdziwie etymologii słowa 'Poznań', być może jednak powstała w czasie gdy przekazywano sobie jeszcze ustnie opowieści i nawiązuje do wędrówki ludów, która doprowadziła do przybycia na ziemie polskie plemion słowiańskich. Jest możliwe, że historia braci, którzy rozdzielili swoje drużyny i spotkali się po latach, zawiera ziarno prawdy^{potrzebne źródło}.

Samolot "Poznań" na płycie portu lotniczego Warszawa-Okęcie

2 Fakty związane z nazwą Poznań

Poznań jest jedynym miastem, którego nazwa została wymieniona w hymnie Polski
(I wers III zwrotki): Jak Czarniecki do Poznania ...

Nazwę Poznań/Poznan/Posen noszą lub nosiły miejscowości:

• Poznan w Ohio
• Posen w Illinois
• Posen w Michigan
• Posen w Nebrasce, obecnie Fardale
• Poznań, wieś w województwie lubelskim

Jedna z ulic w Adelajdzie znajdująca się w dzielnicy Norlunga nosi nazwę Poznan Crescent, jest ona przecznicą odchodzącą od ulicy Warsaw Drive. W pobliżu znajdują się również ulice upamiętniające inne polskie miasta: Radom Crescent, Lodz Crescent, Krakow Crescent, a także Vistula Crescent.

Nazwę Poznań/Posen noszą lub nosiły następujące okręty, statki i samoloty:

• SMS Posen – pancernik typu Nassau z 1910 roku
• SS Poznan – statek handlowy z 1913 roku
• SS Poznań – masowiec z 1927 roku
• MS Poznań – kontenerowiec z 1982 roku
• ORP Poznań – okręt transportowo-minowy typu Lublin z 1991 roku
• samolot Poznań – Boeing 767-300ER (SP-LPC) należący do PLL LOT (chrzest samolotu miał miejsce w 1996 roku w porcie lotniczym Poznań-Ławica)

Model Mercedesa z 1912 roku nosił nazwę Mercedes 10/20 HP Posen

2 Historia

 Osobny artykuł: historia Poznania.

edytuj

Historia Poznania

Okresy w historii Poznania:

Prehistoria (do 966)

Stołeczny gród Piastów (966-1034)

Upadek grodu i odbudowa (1034-1253)

Od lokacji do zjednoczenia państwa (1253-1320)

Poznań w późnym średniowieczu (1320-1500)

Poznań w renesansie (1500-1650)

Od potopu do epoki stanisławowskiej (1650-1768)

Poznań za Stanisława Augusta (1768-1793)

W Prusach Południowych (1793-1806)

W Księstwie Warszawskim (1806-1815)

W Wielkim Księstwie Poznańskim (1815-1848)

Okres międzywojenny (1919-1939)

Pozostałe:

→Oblężenie Poznania 1146 →Powstanie wielkopolskie 1846 →Armia Wielkopolska →Powstanie wielkopolskie 1918-1919 →Bitwa o Ławicę 1919 →Strajk kolejarzy 1920 →Bitwa o Poznań 1945 →Poznański Czerwiec 1956 →Twierdza Poznań →Prezydenci Poznania

Historia Polski

Pierwsze ślady ludzi na terenie dzisiejszego Poznania pochodzą z okresu około 8900–8000 roku p.n.e. Byli to łowcy reniferów. Względnie stałe osady powstały na przełomie V i IV tysiąclecie p.n.e. Około 2200 p.n.e. na tych ziemiach pojawiła się ludność indoeuropejska, zaś z V wieku pochodzą ślady osadnictwa niezaprzeczalnie słowiańskiego, zaś w VIII wieku pojawili się tu Polanie, z tego okresu pochodzi też prawdopodobnie gród na Ostrowie Tumskim, który stał się zaczątkiem dzisiejszego miasta. W X wieku gród znalazł się pod panowaniem Piastów, którzy uczynili go jednym ze stołecznych (obok Gniezna, Giecza i Ostrowa Lednickiego) ośrodków w swoim państwie.

Pierwotnie miasto leżało nad brzegiem Cybiny i prawym brzegiem Warty. Na pobliskim wzgórzu stała tam wówczas pogańska świątynia i zamek książęcy. Poznań wiąże się również z początkami polskiej państwowości. Jest to jedno z hipotetycznych miejsc chrztu Mieszka I w 966. W 968 swą siedzibę umieścił tu Jordan, pierwszy biskup Polski. Funkcje stołeczne gród pełnił do 1039, gdy został – wraz z innymi miastami Wielkopolski i Śląska – spalony przez Brzetysława I. Co prawda Poznań stracił swe polityczne znaczenie, jednak nadal pozostał prężnym ośrodkiem gospodarczym. Kolejny okres rozkwitu przypada na rozbicie dzielnicowe, gdy gród stał się stolicą wielkopolskiej linii Piastów. Jej przedstawiciele, książęta Przemysł I i Bolesław Pobożny w 1253 lokowali miasto na lewym brzegu na prawie magdeburskim. Prace zapoczątkowane przez ojca kontynuował jeszcze Przemysł II – który jako pierwszy władca od 200 lat koronował się w Gnieźnie na króla Polski, a za swą siedzibę obrał Poznań – jego rezydencją stał się dawny zamek książęcy jego ojca na Wzgórzu Przemysła. Po jego tragicznej śmierci w rozwoju miasta nastąpił chwilowy zastój. Do dziś można jeszcze znaleźć pozostałości murów miejskich.

Litografia z 1833 roku. Po prawej Pałac Górków, pośrodku dawne kolegium jezuickie, po lewej w tle kościół bernardynów

Poznań około 1617 roku

Kolejny, pomyślny okres w historii Poznania rozpoczęło wstąpienie na tron Władysława Jagiełły. Otwarcie szlaku łączącego Litwę z zachodnią Europą oraz zamknięcie dla polskich towarów Gdańska sprawiły, że Poznań stał się ważnym węzłem, w którym przecinały się szlaki handlowe. Z czasem wokół miasta rozwinęła się sieć konkurujących z nim miasteczek należących głównie do duchowieństwa i szlachty, tworzących razem z Poznaniem prężnie rozwijającą się konurbację.

Trwające kilkaset lat korzystne warunki dla rozwoju miasta przerwał w 1655 potop szwedzki. W krótkim okresie pokoju, który po nim nastąpił Poznań usiłował się podnieść, ale kolejne konflikty zbrojne takie jak wielka wojna północna, wojna o sukcesję polską, wojna siedmioletnia oraz konfederacja barska sprawiły, że miasto pustoszyły różnorodne armie. Nadzieję na pokój przyniosła dopiero elekcja Stanisława Augusta Poniatowskiego, lecz również na początku jego panowania o miasto walczyli barzanie z wojskami pruskimi, a następnie rosyjskimi, które opuściły miasto dopiero w 1775 roku.

Kilka kolejnych lat to kolejny okres pomyślności związany z działalnością Komisji Dobrego Porządku i reformami Sejmu Czteroletniego, jednak zostały one zniweczone przez konfederację targowicką i II rozbiór Polski w wyniku którego Poznań znalazł się pod pruskim panowaniem.

W pierwszym okresie pruskiego panowania, nowe władze dokonały integracji konurbacji w jeden organizm miejski oraz tworząc podstawy do rozbudowy Poznania w kierunku zachodnim. Klęska Prus i zwycięskie powstanie w 1806 uczyniły Poznań jednym z głównych miast Księstwa Warszawskiego. Trwające jednak wojny napoleońskie nie sprzyjały rozwojowi miasta. Po klęsce Napoleona Poznań znalazł się ponownie, od 1815 roku pod Pruskim panowaniem, tym razem jako stolica autonomicznego Wielkiego Księstwa Poznańskiego.

2 Gospodarka

 Osobne artykuły: Gospodarka Poznania, Poznański Okręg Przemysłowy, Handel i usługi w Poznaniu po 1989 roku.

Andersia Tower i PFC

Poznań należy do największych ośrodków gospodarczych w kraju. Jest to również zaliczany do najbardziej atrakcyjnych miejsc do inwestowania w Polsce^[21]. Według informacji podawanych przez inwestorów szacuje się, że wartość skumulowanych bezpośrednich inwestycji zagranicznych w latach 1990-2006 wyniosła w Poznaniu 5,1 mld USD^[22]. W 2007 r. wytworzony produkt krajowy brutto w Poznaniu i przeliczony na 1 mieszkańca był równy 62 422 zł. Stanowiło to 202% średniej krajowej i ustępowało tylko Warszawie^[23].

Międzynarodowe Targi Poznańskie

Na koniec marca 2009 roku zarejestrowanych w Poznaniu było 93 414 podmiotów gospodarczych, z czego 71,5% stanowiły osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą^[24].

W sektorze przedsiębiorstw pod koniec marca 2009 roku pracowało łącznie 147 952 mieszkańców Poznania. Najwięcej – 28,3% z nich pracowało w przetwórstwie przemysłowym. Drugie miejsce miało zatrudnienie handlu hurtowym, gdzie pracowało 13,6% osób z sektora przedsiębiorstw^[24].

W końcu lutego 2010 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w Poznaniu obejmowała ok. 11,9 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 3,8% do aktywnych zawodowo^[25].

2 Komunikacja

Poznań stanowi węzeł komunikacji samochodowej, gdzie krzyżują się autostrada i 3 drogi krajowe, a od którego odchodzą 4 drogi wojewódzkie. Miasto jest także węzłem kolejowym, gdzie znajduje się 16 stacji i przystanków kolejowych.

Na podstawie zbieranych od 2006 anonimowych danych o podróżach z urządzeń nawigacyjnych firmy TomTom, producent w 2010 obliczył, że wśród 59 miast Europy, Poznań zajmuje 20. miejsce pod względem największego udziału głównych dróg (25,4%), na których prędkość poruszania bywa mniejsza niż 70% ograniczenia prędkości^[26][27].

2 Drogi

Autostrada A2 w pobliżu węzła Poznań-Nowe Miasto

Układ dróg składa się z promieniście rozchodzących się ulic, połączonych docelowo trzema pierścieniami (ramami komunikacyjnymi) oraz biegnącą poza granicami miasta obwodnicą dla ruchu tranzytowego. Obecnie I rama oraz II rama istnieją niemal w całości, zaś III rama fragmentarycznie.

2 Lotnisko

Port lotniczy Poznań-Ławica

7 km na zachód od centrum Poznania znajduje się międzynarodowy port lotniczy Poznań-Ławica im. Henryka Wieniawskiego.

2 Komunikacja publiczna

Poznański Siemens Combino

 Osobne artykuły: tramwaje w Poznaniu, autobusy w Poznaniu.

Linie autobusowe i tramwajowe miejskie (a także kilka podmiejskich) obsługuje Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Poznaniu. Dnia 31 stycznia 1997 roku został otwarty odcinek bezkolizyjnej trasy tramwajowej tzw. Poznański Szybki Tramwaj (PST, "Pestka"), pozwalający na rozwijanie szybkości nawet do 70 km/h. Był to pierwszy w Polsce odcinek szybkiego tramwaju (obecnie powstają kolejne w innych miastach Polski, jako tańsza alternatywa do metra). W trakcie realizacji jest też budowa podobnej linii szybkiego tramwaju^{potrzebne źródło} od ulicy Jana Pawła II na Franowo.

Poznańska komunikacja miejska prowadzi mobilny system informacji o rozkładzie jazdy, który jest dostępny także dla osób niewidomych i słabowidzących Ginger.

Poznań jako pierwsze miasto w Polsce wprowadziło do komunikacji miejskiej autobus z napędem hybrydowym^[28].. 100% taboru autobusowego w Poznaniu to tabor niskopodłogowy^[29].

2 Kolej

Szynobus w barwach województwa Wielkopolskiego w Poznaniu

Poznań jest obecnie jednym z największych węzłów kolejowych w Polsce. Istnieje tu Zakład Taboru Poznań i Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego. Z miasta można dojechać do większości miast liczących powyżej 100 tys. mieszkańców w Polsce oraz wielu mniejszych. Przez Poznań przejeżdżają pociągi międzynarodowe, m.in. do Pragi, Berlina czy Kijowa. Znajduje się tu 16 stacji i przystanków kolejowych: Poznań Główny, Poznań Wola, Poznań Dębiec, Poznań Wschód, Poznań Dębina, Poznań Garbary, Poznań Antoninek, Poznań Górczyn, Poznań Karolin, Poznań Junikowo, Poznań Krzesiny, Poznań Starołęka, Poznań Strzeszyn, Poznań Franowo, Poznań Kobylepole, Poznań Kiekrz. W Mieście znajduje się Muzeum Ratownictwa Kolejowego, które jest jedynym takim w Polsce. Poznań to także jedyne duże miasto w Europie do którego codziennie kursuje parowóz w ruchu planowym z Wolsztyna.

2 Historia

Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji od 2010-03. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Początki kolei żelaznych w Poznaniu sięgają 1. połowy XIX wieku. W dniu 9 sierpnia 1848, po 3 latach budowy, Towarzystwo Kolei Stargardzko-Poznańskiej uruchomiło 192 km, częściowo 2-torową, linię kolejową Szczecin Dąbie-Poznań Wola łączącą miasto ze Szczecinem.^[30] W 1851 powstał węzeł kolejowy w Krzyżu, dzięki któremu Poznań uzyskał połączenie z Bydgoszczą, a w 1852 z Tczewem i Gdańskiem, oraz Gorzowem Wielkopolskim, Kostrzynem nad Odrą, Frankfurtem nad Odrą i Berlinem. W dniu 29 października 1856, Towarzystwo Kolei Górnośląskiej otwarło jednotorową linię kolejową łączącą Wrocław Główny i Poznań Jeżyce, zaś w 1870 roku Poznań otrzymał wreszcie bezpośrednie połączenie ze stolicą Niemiec (wcześniej było to niemożliwe ze względu na opór władz wojskowych, obawiających się łatwości z jaką armia rosyjska w razie ew. wojny mogłaby zaatakować serce Niemiec). Linia ta, zbudowana przez Towarzystwo Kolei Marchijsko-Poznańskiej prowadziła do Gubina z odgałęzieniem do Zbąszynia i Frankfurtu nad Odrą. Linia ta kończyła się własnym dworcem w pobliżu ul. Zachodniej. W 1872 roku powstałą, zbudowana przez Towarzystwo Kolei Górnośląskiej linia łącząca Poznań z Gnieznem, Inowrocławiem i Bydgoszczą z odgałęzieniem w Inowrocławiu do Torunia. Linia ta umożliwiała dotarcie do Królewca, a ponadto łączyła się z linią Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. W dniu 10 grudnia 1875 Towarzystwo Kolei Poznańsko-Kluczborskiej uruchomiło jednotorową linię kolejową łączącą Poznań i Kluczbork z odgałęzieniem w Ostrowie Wielkopolskim do Kalisza. Była to ostatnia linia prywatna, gdyż w 1872 roku władze zaprzestały wydawania zezwoleń na ich budowę, a w latach 80. XIX wieku wszystkie koleje znacjonalizowano. W 1879 powstał natomiast nowy dworzec łączący wszystkie linie, funkcjonujący obecnie jako Poznań Główny. W tym samym roku uruchomiono też pierwszą państwową linię łączącą Poznań z Kołobrzegiem przez Piłę i Szczecinek z odgałęzieniem w Szczecinku do Słupska. Ostatnią linią, zbudowaną w latach 1887-1888 była linia do Strzałkowa, która jednak nie posiadała swego przedłużenia w zaborze rosyjskim.^{potrzebne źródło}

2 Administracja

Dawne kolegium jezuickie, obecnie urząd miasta

Poznań jest miastem na prawach powiatu. Mieszkańcy Poznania wybierają do swojej rady miasta 37 radnych^[31]. Organem wykonawczym władz jest prezydent miasta. Poznański urząd miasta znajduje się na placu Kolegiackim. Poznań jest członkiem Związku Miast Polskich i Unii Metropolii Polskich.

 Osobne artykuły: prezydenci Poznania, wojewodowie poznańscy i wielkopolscy.

Obszar miasta jest podzielny pomiędzy 3 różne sądy rejonowe^[32]. Znajduje się tutaj także wojewódzki sąd administracyjny, sąd okręgowy i sąd apelacyjny.

Miasto jest siedzibą władz województwa wielkopolskiego oraz ziemskiego powiatu poznańskiego. W Poznaniu znajduje się 20 placówek konsularnych.

Mieszkańcy Poznania wybierają 6 z 39 radnych do Sejmiku Województwa Wielkopolskiego. Parlamentarzystów wybierają z okręgów wyborczych z siedzibą komisji w Poznaniu, a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu wyborczego nr 7.

2 Podział administracyjny

Podział administracyjny Poznania

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Poznania.

W obrębie Poznania utworzono 69 jednostek pomocniczych miasta, zwanych osiedlami^[33], które nie pokrywają jednak całego obszaru miasta. Mieszkańcy każdej jednostki pomocniczej wybierają radę osiedla. Organem wykonawczym jednostek jest zarząd osiedla. Urząd miasta powołał specjalnie wydział wspierania jednostek pomocniczych miasta, który sprawuje nadzór nad ich działalnością oraz współdziała z osiedlami^[34].

Obszary delegatur Urzędu Miasta Poznania

Organizacyjnie teren Poznania jest podzielony pomiędzy 5 delegatur Urzędu Miasta Poznania, w obszarach dawnych dzielnic. W delegaturach mieści się część instytucji gminnych, a obszary ich działania nie posiadają odrębności administracyjnej. Obszary delegatur są wykorzystywane przez Główny Urząd Statystyczny w Krajowym Rejestrze Urzędowym Podziału Terytorialnego Kraju, przy dokonywaniu statystyk danego obszaru zamieszkania^[35]. Podobnie obszary działania delegatur wykorzystuje urząd miasta przy podziale pracy organizacyjnej i analizach. Dawne dzielnice Poznania to: Stare Miasto, Nowe Miasto, Jeżyce, Grunwald, Wilda.

2 Miasta partnerskie

Plac Wolności

Miasto	Kraj	Data podpisania umowy
Assen	Holandia	22.10. 1992
Brno	Czechy	16.09. 1966
Charków	Ukraina	24.09. 1998
Győr	Węgry	23.01. 2008
Hanower	Niemcy	29.10. 1979
Jyväskylä	Finlandia	30.06. 1979
Kutaisi	Gruzja	06.07. 2009
Nablus	Palestyna	22.05. 1997
Nottinghamshire (hrabstwo)	Anglia	23.09. 1994
Pozuelo de Alarcón	Hiszpania	09.10. 1992
Ra'anana	Izrael	21.06. 2010
Rennes	Francja	04.04. 1998
Shenzhen	Chiny	30.07. 1993
Toledo	Stany Zjednoczone	06.04. 1991

2 Ludność

Plan Poznania, 1888

Polska, gęstość zaludnienia, 1930

Most św. Rocha

Panorama Piątkowa

Dane historyczne w artykule Ludność Poznania

Według danych GUS-u powierzchni i ludności w przekroju terytorialnym Polski w 2007, Poznań ma 564 951 mieszkańców (piąte miejsce w kraju), powierzchnię 262 km² (6. miejsce w kraju) i gęstość zaludnienia 2158 osób na kilometr kwadratowy. Według spisu z października 2006 Poznań miał 567 882 mieszkańców, z czego 309 000 stanowiły kobiety (54%). Tak więc na 100 mężczyzn przypadało 114 kobiet. Poznaniacy stanowią 17,3% mieszkańców województwa wielkopolskiego i 1,5% mieszkańców Polski.

Aglomeracja poznańska zajmuje centralny obszar województwa wielkopolskiego. Obszar aglomeracji wynosi 3 917 km² (13,1% powierzchni województwa wielkopolskiego) w układzie dwóch pierścieni gmin otaczających miasto centralne – łącznie 28 gmin. Zamieszkuje tu prawie 1,1 mln osób, którzy stanowią 30% ludności województwa. Liczne badania, koncepcje i rankingi dotyczące procesów rozwoju polskich aglomeracji wskazują 2-3 pozycję aglomeracji poznańskiej w kraju.

Współczynnik dzietności wynosi 1,1 (dla zastępowalności pokoleń powinien wynosić 2,1).

Struktura demograficzna mieszkańców Poznania wg danych z 31 grudnia 2007^[36]:

Pierwszy szczyt rozwoju urbanistycznego miasta przypadł na okres tuż przed potopem szwedzkim, gdy poznańską konurbację zamieszkiwało około 20 000 osób. Następnie kolejne wojny i epidemie zredukowały tę liczbę do około 4000^{potrzebne źródło}. Miasto po raz kolejny zaczęło się podnosić za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego. Kolejnym momentem ograniczającym rozwój miasta było uczynienie z niego twierdzy. Zamknięty w fortyfikacjach Poznań miał niewielkie możliwości rozwoju. Zmianę tej sytuacji przyniósł dopiero początek XX wieku, gdy rozpoczęto likwidację starych umocnień zastępując je nowocześniejszym pierścieniem fortów. Przyrost liczby ludności został po raz kolejny ograniczony podczas II wojny światowej. Najwyższa jak dotąd liczba ludzi mieszkała w Poznaniu w początku lat 90., od tego momentu liczba ta wolno i stopniowo maleje. Ma to związek z przenoszeniem się mieszkańców do miejscowości w podpoznańskich gminach, które pozostają poza granicami miasta.

• Wykres liczby ludności miasta Poznań na przestrzeni ostatnich 4 stuleci

Największą populację Poznań odnotował w 1990 r. – wg danych GUS 590 101 mieszkańców^[37].

2 Ludzie związani z Poznaniem

Z Poznaniem związanych było i jest wiele osób mających olbrzymie znaczenie w życiu politycznym, kulturalnym i naukowym nie tylko Polski, ale także Europy i świata.

W Poznaniu urodził się prezydent Republiki Weimarskiej, Paul von Hindenburg.

2 Poznaniak a Poznańczyk

2 Atrakcje turystyczne

 Osobne artykuły: Lista atrakcji turystycznych Poznania, Pomniki w Poznaniu.

Waga miejska

Stary Rynek w Poznaniu, część wschodnia, po prawej widoczna loggia ratusza i domki budnicze. W przedłużeniu ul. Świętosławskiej widoczna elewacja poznańskiej kolegiaty farnej. Na lewo dach pałacu Górków. W dole Fontanna Prozerpiny

Pomnik Ofiar Czerwca 1956 na pl. A. Mickiewicza po zmianach z 2006 (wersja pierwotna)

Zamek Cesarski w Poznaniu

  Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Panoramy Poznania

Na Starym Rynku można znaleźć perłę renesansowej architektury, ratusz. Drugim zabytkiem o podobnej wartości jest poznańska fara i pozostałe obiekty dawnego kompleksu jezuickiego. Na wzgórzu nad Starym Rynkiem góruje Zamek Królewski wraz z fragmentem murów obronnych. Najstarszą częścią miasta jest Ostrów Tumski, będący dawniej jednym z ośrodków władzy polskiego państwa. Znajduje się tam najstarsza w kraju katedra będąca miejscem pochówku pierwszych władców Polski oraz domniemanym miejscem chrztu Polski, pozostałości książęcego palatium z X wieku wraz z odkrytą przez archeologów wiosną 2006 r. kaplicą Dąbrówki.

Atrakcji dopełniają liczne kościoły, pałace i zamki, a także monumentalne budowle Dzielnicy Cesarskiej, w tym najważniejszy Zamek Cesarski. Dla osób spragnionych obcowania z przyrodą swoje podwoje otwierają dwa ogrody zoologiczne, ogród botaniczny, palmiarnia oraz zabytkowe parki.

Poznań posiada także zabytki architektury przemysłowej, obiekty sportowe oraz stanowiące centrum wystawiennicze naszego kraju Międzynarodowe Targi Poznańskie.

Miejscem często odwiedzanym przez turystów jest ulica Półwiejska z duża liczbą restauracji i sklepów, przy której znajduje się Stary Browar uznany przez międzynarodową fundację ICSC za "najpiękniejsze centrum handlowe na świecie".

W Poznaniu wdrażany jest markowy produkt turystyki kulturowej – Trakt Królewsko-Cesarski wiodący przez miejsca w związane z osobami władców – królów i cesarzy, z którymi związane jest miasto. Trasa Traktu Królewsko-Cesarskiego jest poprowadzona w ten sposób, aby pokazać zmiany w architekturze i rozwoju miasta na przestrzeni wieków.

Przez Poznań przebiegają trasy turystyczne: Trakt Królewsko-Cesarski, europejski Szlak Romański, Szlak Piastowski, Trasa Kórnicka oraz Droga św. Jakuba – wielkopolski odcinek szlaku pielgrzymkowego do katedry w Santiago de Compostela w Galicji, w północno-zachodniej Hiszpanii (miejsca pochówku św. Jakuba). Wokół miasta wytyczono rowerowy "Pierścień Poznański" połączony z centrum siedmioma szlakami dojazdowymi.

 Osobny artykuł: Hotele w Poznaniu.

2 Wyższe uczelnie

Uniwersytet Ekonomiczny

 Osobny artykuł: wyższe uczelnie w Poznaniu.

Wyższe uczelnie w Poznaniu – Poznań jest ośrodkiem akademickim, gdzie funkcjonuje 8 publicznych (państwowych) uczelni - w tym 5 uniwersytetów - oraz 18 uczelni niepublicznych (niepaństwowych) (2006). Poznańskie uczelnie kontynuują tradycje takich placówek jak Akademia Lubrańskiego i Kolegium Jezuickie. W mieście działają też liczne placówki naukowo-badawcze. Powyższe stawia Poznań wśród czołowych polskich ośrodków akademickich i naukowych.

Państwowe placówki naukowo-badawcze, m.in.:

• Instytut Zachodni im. Zygmunta Wojciechowskiego,
• Instytut Fizyki Molekularnej PAN,
• Instytut Chemii Bioorganicznej PAN (wraz z Poznańskim Centrum Superkomputerowo-Sieciowym),
• Instytut Genetyki Człowieka PAN,
• Instytut Genetyki Roślin PAN,
• Centrum Badań Kosmicznych PAN, Obserwatorium Astrogeodynamiczne (w Borówcu).

2 Kultura

Teatr Wielki im. Stanisława Moniuszki w Poznaniu

Wnętrze Starego Browaru

Świętem Miasta Poznania jest 29 czerwca, będący dniem patronów Poznania: świętego Piotra i świętego Pawła. W dniu tym zwołuje się uroczystą sesję Rady Miasta Poznania^[39].

Wśród imprez cyklicznych o znaczeniu międzynarodowym należy wymienić organizowany w Poznaniu od 1952 roku Międzynarodowy Konkurs Skrzypcowy im. Henryka Wieniawskiego wraz z towarzyszącym mu od 1957 roku konkursem lutniczym, oraz organizowany od 1991 roku Międzynarodowy Festiwal Teatralny "Malta".

Instytucje kulturalne w Poznaniu:

• muzea w Poznaniu
• teatry w Poznaniu
• kina w Poznaniu
• chóry w Poznaniu

2 Historia kultury muzycznej w Poznaniu

Powstanie biskupstwa uczyniło z Poznania pierwszy ośrodek chorału, wprowadzonego tu przez benedyktynów. Jednym z biskupów poznańskich był Jan Łodzia, uważany za bardzo muzykalnego, twórca polskiej sekwencji. W 1400 roku po raz pierwszy wzmiankowano o organach w Poznaniu. Z XV wieku istnieją przekazy o wykonywaniu misteriów w kościele Bożego Ciała. W XVI wieku głównymi ośrodkami muzyki religijnej były katedra i kolegiata. Muzykę świecką pielęgnowała rodzina Górków, której członkowie byli mecenasami Hermanna Fincka. Zadedykował on im swój traktat Musica practica (1556). Przedstawiany jako wybitny kompozytor teog okresu jest Jan Brant zw. "Posnaniensis". Przed 1650 powstał stały zespół muzyczny w katedrze, złożony z 5 śpiewaków i 8 instrumentalistów. W najbogatszych kościołach działały kapele, np. w 1774 roku 12-osobowa kapela kolegiacka. W latach 1783–84 w budynku kolegium jezuickiego odbyły się pierwsze przedstawienia operowe, wykonane przez zespół Wojciecha Bogusławskiego^[40].

2 Sport

Stadion Miejski w Poznaniu (stan na grudzień 2009)

Stadion Miejski po przebudowie (makieta)

W ostatnich latach w stolicy Wielkopolski odbyło się 16 międzynarodowych imprez sportowych, m.in. Mistrzostwa Europy do lat 19 w piłce nożnej, Akademickie Mistrzostwa Świata w futsalu, Młodzieżowe Mistrzostwa Europy w Szermierce, Mistrzostwa Europy Weteranów w lekkiej atletyce. Poza tym, na poznańskim Torze Regatowym Malta cyklicznie odbywają się zawody Pucharu Świata, Mistrzostw Europy i Świata w wioślarstwie i kajakarstwie. Od 2005 w Poznaniu odbywa się międzynarodowy turniej piłki ręcznej Grundfos Cup. Na stałe do kalendarza tenisistów wpisał się Międzynarodowy Turniej Tenisowy Porsche Open. Od 2006 przez Poznań przebiega trasa Tour de Pologne. Poznań jest też jednym z miast-organizatorów Euro 2012. Regularnie odbywają się także wyścigi Wyścigowych Samochodowych Mistrzostw Polski na torze "Poznań"

2 Kluby i drużyny sportowe

Najbardziej utytułowaną drużyną w mieście jest KKS Lech Poznań. Jest aktualnym, i w sumie sześciokrotnym Mistrzem Polski, pięciokrotnym zdobywcą Pucharu Polski i czterokrotnym Superpucharu Polski. Dawniej posiadał wiele sekcji, m.in. koszykarską, która zdobyła 11 tytułów Mistrza Polski. Warta Poznań jest dwukrotnym mistrzem Polski w piłce nożnej i dwunastokrotnym mistrzem Polski w hokeju na trawie. Pocztowiec Poznań oraz Grunwald Poznań odnoszą sukcesy na arenie krajowej i międzynarodowej w hokeju na trawie i hokeju halowym.

2 Wspólnoty religijne

Katedra w Poznaniu, widok od południowego zachodu

Fasada poznańskiej fary

Poznań jest siedzibą kurii archidiecezji poznańskiej Kościoła rzymskokatolickiego, która powstała z pierwszego biskupstwa misyjnego w Polsce ustanowionego w 968 roku. Główną świątynią tego Kościoła w mieście jest bazylika archikatedralna Świętych Apostołów Piotra i Pawła położona na Ostrowie Tumskim. Drugą świątynią w Poznaniu jest kolegiata MB Nieustającej Pomocy i św. Marii Magdaleny zwana również poznańską farą.

 Zobacz też: biskupi poznańscy.

W Poznaniu znajduje się parafia greckokatolicka pw. Opieki Matki Bożej, która należy do eparchii wrocławsko-gdańskiej. Nabożeństwa tej parafii odbywają się w kościele rzymskokatolickim pw. Przenajświętszej Krwi Pana Jezusa.

Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny posiada w Poznaniu cerkiew pw. św. Mikołaja, która należy do diecezji łódzko-poznańskiej.

Miasto posiada dwie parafie starokatolickie. Pierwsza tj. parafia polskokatolicka św. Kazimierza powstała w 1947 i odbywa swoje nabożeństwa w kościele św. Kazimierza. Druga parafia należy do Reformowanego Kościoła Katolickiego.

Kościół ewangelicko-augsburski ma 1 parafię skupioną wokół kościoła Łaski Bożej. Na terenie tej parafii w zielonym pawilonie przy ul. Obozowej 5 odbywają się niektóre spotkania Kościoła ewangelicko-reformowanego. Kościół Świętego Krzyża przy ul. Ogrodowej jest świątynią Kościoła ewangelicko-metodystycznego. W Poznaniu znajduje się również zbór Kościoła Zielonoświątkowego w RP^[41].

W dniach 29 grudnia 2009 do 2 stycznia 2010 mieszkańcy Poznania i okolicznych miejscowości gościli młodych z całego świata. Poznań stał się etapem Pielgrzymki Zaufania przez Ziemię, której organizatorem jest ekumeniczna Wspólnota Taizé.

Kościół Chrześcijan Baptystów posiada w Poznaniu 4 zbory, które mają swoje kaplice: kaplica I Zboru Chrześcijan Baptystów "Wspólnota Nowego Narodzenia" oraz kaplica II Zboru Chrześcijan Baptystów "Koinonia".

W Poznaniu swoje zbory posiadają takie kościoły protestanckie jak: Ewangeliczny Kościół Reformowany, Kościół Chrześcijański Arka, Zbór Ewangeliczny "Agape", Kościół Adwentystów Dnia Siódmego, Kościół Reformowany Adwentystów Dnia Siódmego. W mieście działają także bracia polscy oraz kongregacja Towarzystwa Przyjaciół (kwakrzy).

Z pozostałych wyznań chrześcijańskich w Poznaniu działają: chrystadelfianie, Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich, Kościół nowoapostolski, zbór Świeckiego Ruchu Misyjnego "Epifania" oraz osiem Sal Królestwa Świadków Jehowy.

W mieście znajduje się dom modlitw Muzułmańskiego Związku Religijnego. Drugą grupą muzułmańską grupą wyznaniową w Poznaniu jest Liga Muzułmańska w Polsce, która posiada tu meczet oraz szkołę koraniczną.

Działa tu również filia Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich, która posiada w mieście swoją synagogę.

Co tydzień w Poznaniu odbywają się praktyki Związku Garuda w Polsce^[42]. W mieście znajduje się także ośrodek buddyzmu Diamentowej Drogi^[43].

2 Zobacz też

Portal:
Poznań

• Twierdza Poznań
• Poznaniacy
• Gwara poznańska
• Bambrzy
• Poznańscy przewodnicy
• Poznańska legenda o skradzionych hostiach
• Wieżowce w Poznaniu
• Synagogi Poznania
• 15 Pułk Ułanów Poznańskich
• Mosty i wiadukty w Poznaniu
• Poznańskie osiedla sprzed 1945

Przypisy

2 Bibliografia

• Raporty o stanie miasta
• praca zbiorowa, Poznań. Dzieje, ludzie kultura, Poznań 1953
• K. Malinowski (red.), Dziesięć wieków Poznania, t.1, Dzieje społeczno-gospodarcze, Poznań 1956
• praca zbiorowa, Poznań, Poznań 1958
• praca zbiorowa, Poznań. Zarys historii, Poznań 1963
• Cz. Łuczak, Życie społeczno-gospodarcze w Poznaniu 1815-1918, Poznań 1965
• J. Topolski (red.), Poznań. Zarys dziejów, Poznań 1973
• Zygmunt Boras, Książęta Piastowscy Wielkopolski, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1983
• Topolski Jerzy (red) Dzieje Poznania, Warszawa-Poznań 1988-, Państwowe Wydawnictwo Naukowe ISBN 83-01-08194-5
• Alfred Kaniecki, Dzieje miasta wodą pisane, Wydawnictwo Aquarius, Poznań 1993, ISBN 83-900975-0-8
• Jacek Biesiadka, Andrzej Gawlak, Szymon Kucharski, Mariusz Wojciechowski, Twierdza Poznań. O fortyfikacjach miasta Poznania w XIX i XX wieku., Poznań 2006, Wydawnictwo Rawelin ISBN 83-915340-2-2
• Witold Maisel (red.), Przywileje miasta Poznania XIII-XVIII wieku. Privilegia civitatis Posnaniensis saeculorum XIII-XVIII. Władze Miasta Poznania, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Wydawnictwa Źródłowe Komisji Historycznej, Tom XXIV, Wydawnictwo PTPN, Poznań 1994
• Wojciech Stankowski, Wielkopolska, Wydawnictwo WSiP, Warszawa 1999
• praca zbiorowa Poznań, przewodnik po zabytkach i historii, pod red. Janusza Pazdera, Wydawnictwo Miejskie, Poznań 2003
• Gotthold Rhode : Geschichte der Stadt Posen

2 Linki zewnętrzne

Informacje w siostrzanych projektach:

 Grafiki i media  na Wikimedia Commons
 Definicja słownikowa  w Wikisłowniku
 Cytaty  w Wikicytatach
 Wiadomości  na Wikinews

• Witryna internetowa miasta
• Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi
• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
• Poznań w katalogu Open Directory Project
• Poznań w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VIII (Perepiatycha – Pożajście) z 1887 r.

p • d • e Województwo wielkopolskie Powiaty grodzkie Kalisz • Konin • Leszno • Poznań Powiaty ziemskie chodzieski • czarnkowsko-trzcianecki • gnieźnieński • gostyński • grodziski • jarociński • kaliski • kępiński • kolski • koniński • kościański • krotoszyński • leszczyński • międzychodzki • nowotomyski • obornicki • ostrowski • ostrzeszowski • pilski • pleszewski • poznański • rawicki • słupecki • szamotulski • średzki • śremski • turecki • wągrowiecki • wolsztyński • wrzesiński • złotowski

p • d • e Miasta województwa wielkopolskiego Miasta powiatowe Chodzież • Czarnków • Gniezno • Gostyń • Grodzisk Wielkopolski • Jarocin • Kalisz • Kępno • Koło • Konin • Kościan • Krotoszyn • Leszno • Międzychód • Nowy Tomyśl • Oborniki • Ostrów Wielkopolski • Ostrzeszów • Piła • Pleszew • Poznań • Rawicz • Słupca • Szamotuły • Śrem • Środa Wielkopolska • Turek • Wągrowiec • Wolsztyn • Września • Złotów Miasta gminne Bojanowo • Borek Wielkopolski • Buk • Czempiń • Czerniejewo • Dąbie • Dobra • Dolsk • Golina • Gołańcz • Grabów nad Prosną • Jastrowie • Jutrosin • Kleczew • Kłecko • Kłodawa • Kobylin • Kostrzyn • Koźmin Wielkopolski • Kórnik • Krajenka • Krobia • Krzywiń • Krzyż Wielkopolski • Książ Wielkopolski • Luboń • Lwówek • Łobżenica • Margonin • Miejska Górka • Miłosław • Mikstat • Mosina • Murowana Goślina • Nowe Skalmierzyce • Nekla • Obrzycko • Odolanów • Okonek • Opalenica • Osieczna • Ostroróg • Pniewy • Pobiedziska • Pogorzela • Poniec • Przedecz • Puszczykowo • Pyzdry • Rakoniewice • Raszków • Rogoźno • Rydzyna • Rychwał • Sieraków • Skoki • Sompolno • Stawiszyn • Stęszew • Sulmierzyce • Swarzędz • Szamocin • Ślesin • Śmigiel • Trzcianka • Trzemeszno • Tuliszków • Ujście • Wieleń • Wielichowo • Wronki • Wyrzysk • Wysoka • Zagórów • Zbąszyń • Zduny • Żerków

p • d • e Miasta wojewódzkie Polski Białystok • Bydgoszcz • Gdańsk • Gorzów Wielkopolski • Katowice • Kielce • Kraków • Lublin • Łódź • Olsztyn • Opole • Poznań • Rzeszów • Szczecin • Toruń • Warszawa • Wrocław • Zielona Góra

p • d • e Miasta wojewódzkie II Rzeczypospolitej Białystok • Brześć nad Bugiem • Katowice • Kielce • Kraków • Lublin • Lwów • Łódź • Łuck • Nowogródek • Poznań • Stanisławów • Tarnopol • Toruń • Warszawa • Wilno