Moneta
Moneta – przeważnie metalowy znak pieniężny, o określonej formie, opatrzony znakiem emitenta. Emitent gwarantował umowną wartość monety. Pierwotnie wartość ta zbliżona była do rynkowej wartości kruszców zawartych w monecie.
Pierwsze monety powstały w VII w. p.n.e. w Lidii (dzisiejsza Turcja). Były one wykonane z elektronu (stopu złota i srebra, naturalnie występującego w niektórych rzekach Azji Mniejszej) i miały owalny kształt. Następnie, monety zostały rozpowszechnione w Basenie Morza Śródziemnego przez Fenicjan oraz Greków. Metalowe pieniądze wykształciły się także niezależnie w Chinach i Indiach.
Główne elementy składowe monety to: awers i rewers (strona zawierająca informacje o emitencie i strona odwrotna), otok, rant, rzadziej egzerga. Poza tym, podczas opisywania monetę dzieli się na dwa pola (lewe i prawe) oraz odcinek. Monety mogą być także źle dośrodkowane, czy mieć odwrócony kierunek stempla.
Monety mogą posiadać różne kształty: od oczywistego okrągłego, także wielokątny, kwadratowy, a nawet trójkątny (2 dolary z Wysp Cooka). Są również monety z dziurą pośrodku. Wykonuje się je najczęściej z: metali (np. srebro, złoto, miedź, platyna), ich stopów (np. brąz, mosiądz), ale i z drewna, czy z plastiku (seria monet wydanych dla Wysp Kokosowych). Najmniejszą znaną monetą był hemitetartemoron (1/8 obola) z Aten - 2mm, natomiast największą 1000 mohurów z imperium Mogołów wybite w Agrze w 1613 r. - 203 mm, 12 kg. Monety kruszcowe i bilon to dwie zupełnie inne rzeczy. Wartość tych pierwszych jest uzależniona w zasadniczej mierze od ilości i wartości znajdujących się w nich metali. Bilon natomiast to pieniądz zdawkowy (fiducjonalny), tak jak banknoty. Jego wartość jest ustalona przez emitenta.
2 Spotykane nazwy rodzajowe monet
- antoninian, argenteus, as, aureus
- ban, berlinka, blanc guenar (blanca), boratynka, brakteat
- castellano, cekin, cent, centisimo, centym, centavo, crown, cruzado, cwancygier, czerwoniec, czerwony złoty, czworak,
- darejka, denar, denga, dienieżka, dinar, dirhem, donatywa, drachma, dublon, dukat, dupondius, dwojak, dżaital
- écu, efraim, escudo, euro, excelente
- fenig, firka, floren
- grajcar, grosz, gulden, gwinea
- halerz
- imperiał
- klipa, kopiejka, krajcar, kwartnik
- lepta, lepton, liwr, ludwik=luidor
- maravedà (jednostka obliczeniowa wyprawy Kolumba), marka
- napoleondor, nobel
- obol, ort
- para, penni, pens, piastr, peso d'oro patrz: castellano, pistol, portugał, połuszka, półgrosz, półkopek, półtorak
- quadrans, quinarius
- real, rubel
- semis, sen, sestercja, siliqua, skojec, skud, soldo, solid, srebrnik, stotinka, suweren, sykl, szeląg, szóstak, szyling
- tael, talar, ternar (trzeciak), trias, triens, trojak, turnar, tymf
- złoty
2 Bibliografia
- James Mackay, Przewodnik poczÄ…tkujÄ…cego kolekcjonera monet, Bellona, Warszawa 2000, ISBN 83-11-09083-1
- Andrzej Mikołajczyk, Leksykon numizmatyczny, Warszawa 1994
